Przedawnienie roszczeń o zwrot dofinansowania unijnego — o czym warto wiedzieć

Zobowiązanie do zwrotu środków unijnych przedawnia się z upływem 5 lat — to prawda, ale niepełna. Kluczowe pytanie brzmi: od kiedy ten termin faktycznie biegnie? Wielu beneficjentów zakłada, że liczy się on od zakończenia projektu albo od stwierdzonego naruszenia. Tymczasem ustawa wiąże go z momentem, na który realny wpływ ma… sama instytucja żądająca zwrotu. To istotna pułapka, o której warto wiedzieć, zanim uznamy sprawę za przedawnioną i przestaniemy się nią przejmować.

(Ten wpis uzupełnia wcześniejsze teksty: Dostałeś wezwanie do zwrotu dotacji — co zrobić w pierwszej kolejności?, Odwołanie od decyzji urzędu marszałkowskiego oraz Nieprawidłowości w projekcie unijnym)

Podstawa prawna

Zasady przedawnienia zobowiązania do zwrotu środków unijnych reguluje art. 66a ustawy o finansach publicznych, obowiązujący od 2 września 2017 r. Zgodnie z art. 66a ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zobowiązanie do zwrotu środków unijnych przedawnia się z upływem 5 lat od dnia, w którym decyzja określona w art. 207 ufp (czyli decyzja wskazująca m.in. kwotę przypadającą do zwrotu) stała się ostateczna.

Od kiedy naprawdę liczy się bieg terminu — i dlaczego to ważne

To nie jest 5 lat od zakończenia projektu, od stwierdzonej nieprawidłowości ani od kontroli. To 5 lat od dnia, w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna — a więc zwykle po wyczerpaniu drogi odwoławczej (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy albo odwołania) lub po bezskutecznym upływie terminu na jej zaskarżenie.

Rodzi to praktyczny problem, na który zwracają uwagę eksperci zajmujący się tą tematyką: skoro bieg przedawnienia zależy od momentu wydania ostatecznej decyzji, instytucja zarządzająca może nie spieszyć się z jej wydaniem — a to nie działa na jej niekorzyść, tylko na niekorzyść beneficjenta. Co więcej, w tym czasie i tak narastają odsetki liczone od dnia przekazania środków — więc opóźnienie instytucji nie chroni beneficjenta finansowo, a jedynie odsuwa w czasie moment, od którego zaczyna biec przedawnienie samego roszczenia.

Wniosek praktyczny: upływ 5 lat od zakończenia projektu czy nawet od kontroli nie oznacza automatycznie, że roszczenie o zwrot jest przedawnione. Trzeba sprawdzić, czy i kiedy w ogóle wydano ostateczną decyzję z art. 207 ufp — dopiero od tej daty liczy się termin.

Co przerywa bieg przedawnienia

Najważniejszą okolicznością przerywającą bieg przedawnienia jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem, przerwanie następuje już z chwilą złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji, a nie dopiero z chwilą podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej przez organ egzekucyjny. Po przerwaniu termin liczy się od nowa.

Warto odróżnić przerwanie od zawieszenia biegu przedawnienia:

• przerwanie — termin zaczyna biec od nowa, od momentu ustania przyczyny przerwania,
• zawieszenie — okres zawieszenia po prostu wydłuża termin przedawnienia o czas jego trwania, bez liczenia od nowa.

Uwaga na próby sztucznego przerywania biegu terminu

W sprawach podatkowych (a analogiczne wątpliwości pojawiają się też przy zwrocie dotacji) sądy administracyjne kwestionowały praktykę instrumentalnego wszczynania postępowań karno-skarbowych wyłącznie w celu przerwania biegu przedawnienia, bez realnego zamiaru ich prowadzenia. Jeśli w Twojej sprawie pojawia się wątpliwe pod względem celowości postępowanie, które „przypadkiem" przerywa bieg terminu tuż przed jego upływem, warto zbadać, czy nie doszło do nadużycia tej instytucji — to może być argument w dalszym sporze.

Jak sprawdzić, czy roszczenie już się przedawniło

• Ustal dokładną datę, kiedy decyzja określająca obowiązek zwrotu (lub ostateczne rozstrzygnięcie po wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy / odwołaniu) stała się ostateczna.
• Sprawdź, czy od tej daty minęło 5 lat.
• Zweryfikuj, czy w tym okresie nie doszło do zdarzeń przerywających bieg terminu — przede wszystkim złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.
• Jeśli termin faktycznie upłynął bez przerwania — przedawnienie to samodzielny, mocny argument obrony, niezależny od tego, czy nieprawidłowość rzeczywiście miała miejsce.

Najczęstsze pytania

Czy przedawnienie trzeba podnieść samodzielnie, czy organ uwzględni je z urzędu?

W praktyce warto podnieść ten zarzut wprost i wykazać dokładne daty — poleganie na tym, że instytucja sama zauważy przedawnienie, bywa ryzykowne.

Czy przedawnia się też obowiązek zapłaty samych odsetek?

Odsetki są ściśle związane z należnością główną — jeśli przedawnieniu ulega zobowiązanie główne, dotyczy to też odsetek od niego naliczonych.

Co jeśli instytucja przez lata w ogóle nie wydała decyzji o zwrocie?

To sytuacja, w której formalnie przedawnienie jeszcze nie zaczęło biec — ponieważ termin liczy się dopiero od uostatecznienia decyzji. Warto wtedy rozważyć inne argumenty, np. przewlekłość postępowania czy kwestionowanie samej podstawy żądania zwrotu, zamiast liczyć wyłącznie na przedawnienie.

Czy zapłata części należności przerywa bieg przedawnienia?

Dobrowolna spłata może być traktowana jako uznanie długu, co ma znaczenie dla dalszego biegu terminu — warto to ocenić przed dokonaniem jakiejkolwiek częściowej wpłaty.

Zanim uznasz sprawę za przedawnioną

Przedawnienie w sprawach o zwrot dotacji unijnych bywa złudnie proste — sama liczba „5 lat" niewiele mówi bez ustalenia właściwej daty początkowej i sprawdzenia, czy nie doszło do przerwania biegu terminu. Reprezentuję beneficjentów środków unijnych w sporach z ARiMR, PARP, NCBR i urzędami marszałkowskimi, w tym w ocenie, czy roszczenie o zwrot jest jeszcze aktualne.

Masz wątpliwości, czy roszczenie o zwrot dotacji się przedawniło? Opisz sprawę — odpowiem w 24 godziny. Pierwsze 15 minut konsultacji jest bezpłatne.

Powyższy wpis ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie — ocena przedawnienia wymaga ustalenia dokładnego przebiegu i dat konkretnego postępowania.